سه شنبه 29 خرداد 1397 | Tuesday 19 th of June 2018 صفحه اصلی گروه الکترونیکی کامپیوتر
1-3- فرایند تصمیم گیری

برای تعیین اینکه یک تصمیم­گیرنده چطور تصمیم می­گیرد، ابتدا باید فرایند و عمل تصمیم­گیری را بررسی کنیم. انگاه می­توانیم روشهای مناسب برای کمک به تصمیم­گیرندگان را بشناسیم. و در نهایت می­توانیم   سیستم های پشتیبان تصمیم­گیری را برای کمک به انها توسعه دهیم.

تصمیم­گیری: تصمیم­گیری فرایند انتخاب از میان پیشنهادهای مختلف برای رسیدن به اهداف است.  

تصمیم­گیری و حل مسئله: یک مسئله هنگامی اتفاق می­افتد که یک سیستم نتواند به اهداف مسلم خود دست­یابد، یا نتواند به نتایج  پیش­بینی شده برسد و یا اینکه نتواند طبق برنامه کارکند. تفاوت بین حل مسئله و تصمیم­گیری ممکن است کمی مبهم باشد، برای درک بهتر این تفاوت،  فازهای مختلف تصمیم­گیری را   بررسی می­کنیم. هربرت سایمون[1] در سال (1977) فرایند تصمیم­گیری را در 3 فاز اصلی بیان نمود. این سه فاز شامل هوشمندی، طراحی و انتخاب بود. او بعد ها فاز چهارم اجرا را  نیز اضافه نمود. نظارت می­تواند به عنوان فاز پنجم در نظر گرفته شود( نوعی بازخورد)، اگر چه نظارت را می­توان در به کارگیری فاز هوشمندی در فاز اجرا نیز دید. مدل سایمون کاملترین مشخصه از تصمیم­گیری عقلانی است. یک تصویر مفهومی از روند   تصمیم­گیری در شکل 1-1  نشان داده شده است. در این شکل، یک جریان پیوسته­ی فعالیت­ها از هوشمندی به طراحی وجود دارد(خطوط پررنگ شده) اما در هر فاز ممکن است یک بازگشت به فاز قبلی (فیدبک)      وجود داشته باشد. مدلسازی یک  قسمت ضروری از این روند است.

شکل 1-1: تصمیم گیری / فرایند مدلسازی

شکل 1-1: تصمیم­گیری / فرایند مدلسازی

  فرایند تصمیم­گیری با فاز هوشمندی اغاز می­شود. واقعیات بررسی می­شوند، مسئله تشخیص داده شده و تعریف می­شود، علت مسئله به طور دقیق، مشخص می­شود. در فاز طراحی، یک مدل که بیان­کننده سیستم      می­باشد، ساخته می­شود. پس از ان مدل، ارزیابی می­شود و بهترین پیشنهاد بر اساس پارامترهای ارزیابی،  برای حل مساله انتخاب می­شودو اغلب، روند توسعه مدل­ها و ارائه راههای جایگزین نیز شناسایی می­شوند.            فاز انتخاب، از میان  راه­حل­های مطرح شده برای مدل، یکی را انتخاب می­کند. پس از تایید راه­حل مطرح شده، برای فاز اخر اماده می­شویم : اجرای یک تصمیم، شامل، اجرای موفق راه­حلی که منجر به حل مساله واقعی   می­شود، می­باشد. شکست در هر مرحله منجر به بازگشت به نزدیکترین فاز می­گردد. در واقع  می­توانیم به یک فاز قبل­تر  برگردیم.

        مدل­های تصمیم­گیری دیگری نیز وجود دارند. همانطور که توضیح داده شد، صحبت درمورد فرایند تصمیم با یک مسئله تصمیم شروع و با انتخاب یک راه­حل ازمیان چندین پیشنهاد خاتمه می­یابد. به طور کلی فازهای فرایند تصمیم  عبارتند از:

  • هوشمندی  2- طراحی  3- انتخاب  4- اجرا.

 اما مسائل مختلف تصمیم­گیری ممکن است، به جزئیات متفاوت و بیشتری نیاز داشته باشند. برای درک بهتر، دراین قسمت، فرایند تصمیم­گیری را در 9 مرحله توصیف و هر کدام از این مراحل را با ارائه مثال به شرح زیر، بیان می­کنیم.   

مثال 1-1: یک شرکت تدارکاتی، برای ایجاد و توسعه یک سیستم تجارت الکترونیک، برنامه­ریزی می­کند

  • تعریف یک مسئله تصمیم؛ برای تعریف یک مسئله تصمیم­گیری به یک شناخت خوب از فرضیات مدیر، مرزهای مربوط به سازمان(شرایط)، و هر وابستگی اولیه و شرایط مطلوب، نیاز داریم. این مرحله قصد دارد، مسئله  تصمیم را به طور واضح بیان کند و همچنین یک شرح صریح از مسئله، اماده کند. این مرحله به همراه مرحله 2، فاز هوشمندی، از چهار چوب کلی فرایند تصمیم­گیری را می­سازند.  مسئله تصمیم در این مرحله برای مثال 1-1 به صورت زیر بیان می­شود: "انتخاب یک شرکت       فناوری اطلاعات برای توسعه یک سیستم تجارت­الکترونیک، برای شرکت تدارکاتی مورد نظر".
  • تعیین نیازها؛نیازمندی­ها شرایطی هستند که هر راه­حل قابل­قبول مسئله، باید با انها مطابقت داشته باشد. در یک فرم ریاضی، این نیازمندی­ها محدودیتهایی هستند که  مجموعه­ای از راه­حل­های امکان­پذیر مسئله تصمیم را توصیف می­کنند مانندهزینه1+هزینه2 <100دلار. نیازمندی­ها می­توانند بوسیله       انالیز موقعیت تصمیم، بدست ایند. نیازمندی­های مثال 1-1: "هزینه توسعه سیستم تجارت­الکترونیک، کمتر مساوی با100،000 دلار است. مهلت زمانی تا 30 دسامبر 2010 است و این سیستم                 توسعه داده­شده باید بتواند، به خوبی با سیستم­های اطلاعاتی تجارتی خارجی و انبارداده، ارتباط     برقرار کند ".
  • تعیین اهداف؛ فاز طراحی فرایند تصمیم­گیری شامل مراحل 3 تا 6 است. این مرحله اهداف مهم مسئله تصمیم را تعیین می­کند. هنگامی که یک مسئله تصمیم دارای اهداف چندگانه است، ممکن است این اهداف با یکدیگر در تناقض باشند. اهداف در واقع دستورات نهایی و مقادیر برنامه­ای مطلوب هستند.  به فرم ریاضی، اهداف قصد­هایی مخالف با نیازمندی­های محدودیت­ها هستند. این مقصودها می­توانند درجات اهمیت متفاوتی داشته باشند. "پیدا کردن یک شرکت فناوری­اطلاعات مطلوب که نیازمندی­ها را برای یک سیستم تجارت­الکترونیک، معرفی می­کند و همچنین یک رابط کاربر بسیار خوب که همه توابع مورد نیاز را اماده می­کند".
  • تولید پیشنهادها؛ اهداف بدست امده از مرحله 3 برای تولید پیشنهادها استفاده می­شود. هر پیشنهاد باید با نیازهای تعیین­شده در مرحله 2 مطابقت داشته باشد. برای تعداد محدودی از پیشنهادهای ممکن،      می­توان هرکدام از پیشنهادها را با هریک از نیازها، بررسی کرد. پیشنهادهای غیرعملی از بررسی­های بیشتر حذف خواهند شد، تا زمانی که بتوانیم یک لیست صریح از پیشنهاد ها بدست اوریم. اگر تعداد پیشنهادهای ممکن نامحدود باشند، مجموعه پیشنهادها  به صورت، راه­حل­هایی  مطرح می­شوند که محدودیتها را که به صورت، فرم ریاضی نیازمندی­ها هستند، تکمیل می­کنند. پیشنهادهای تولید شده در مثال 1-1: "از میان همه شرکتهای فن­اوری­اطلاعات، که سیستم­های تجارت­الکترونیک را توسعه      می­دهند، سه شرکت A، BوC، که منطبق بر نیازها و اهداف سازمان، هستند، انتخاب می­شوند".
  • تعیین معیارها در صورت نیاز؛برای انتخاب بهترین پیشنهاد، لازم است تا همه پیشنهادها با اهداف، ارزیابی شوند. بنابراین برخی معیارها، برای مقایسه پیشنهادها و یا تبعیض قائل­شدن بین پیشنهادها، براساس اهداف، استفاده می­شوند. "سیستم تجارت­الکترونیک برای توسعه،  باید برای استفاده و پشتیبانی ساده باشد، امنیت داشته باشد، و توابع خوبی برای پشتیبانی تصمیم­های منطقی داشته باشد، و هزینه نسبتا پایینی داشته باشد "
  • انتخاب یک روش تصمیم­گیری؛به طور کلی همیشه روش­های مختلف و یا ابزارهای در دسترسی برای حل یک مسئله تصمیم خاص وجود دارد. انتخاب یک روش مناسب یا ابزار، وابسته به خصوصیات مسئله تصمیم است. روش تصمیم­گیری انتخاب شده برای مثال 1-1: "یک تصمیم برمبنای معیارهای چندگانه سازمان و توسط یک کمیته گرفته می­شود. برای جمع­اوری نظرات اعضا مختلف، بر اساس همه معیارها، روش پردازش سلسله مراتبی تحلیلی، استفاده خواهد شد".
  • ارزیابی پیشنهادها؛این مرحله با فاز انتخاب تصمیم­گیری  سایمون که پیش از این شرح داده شد، مطابق است. بعد از به کار بردن معیار معین که بوسیله روش انتخاب شده، پشتیبانی می­شود، در این مرحله یک تصمیم موقت، از طریق بررسی پیشنهاد­ها در برابر اهداف، ساخته می­شود.  نتیجه ارزیابی پیشنهادها برای مثال 1-1: "با به کاربردن روش سلسله­مراتبی، شرکت B، توسعه سیستم تجارت­الکترونیک برای شرکت تدارکاتی را عهده دار شد".
  • تایید راه­حل­ها؛پیشنهاد موقت تولید شده در مرحله 7، با نیازمندی­ها و اهداف مسئله تصمیم،  برای تعیین کاربرد ان تایید می­شود. بسیاری از عامل­ها ممکن است نتیجه انتخاب نامناسب یا غلط باشند مثل اینکه معیارهای انتخاب شده ناصحیح باشند. اگر پیشنهاد انتخابی موقت، نتیجه ناسازگار مهمی نداشته باشد، سرانجام انتخاب شکل می­گیرد. نتیجه اعتبار سنجی مثال 1-1: "شرکت فناوری اطلاعات B، توسط همه اعضا کمیته، پذیرفته شد".
  • اجرا راه­حل؛راه­حل نهایی مسئله تصمیم تعیین شده، در این مرحله اجرا می­شود.

همانطور که در فرایند بالا دیدیم، تصمیم­گیری یک فرایند انتخاب از میان پیشنهادهای ممکن است. هرعمل تصمیم­گیری می­تواند بوسیله توصیف مسئله، یک مجموعه پیشنهادها و معیارهای تصمیم وابسته به مسئله،  توصیف شود. یک تصمیم­گیرنده تمام این  مراحل را طی می­کند و سرانجام به یک راه حل نهایی دست        می­یابد. اجرا راه حل برای مثال1-1: "امضا قرارداد با شرکت فناوری اطلاعات B".



1   H.A. SIMON 

Compatability by:
آخرین به روز رسانی سایت: سه شنبه, 22 اسفند 1391 - 00:26